કચ્છ ના નખત્રાણામાં ખનિજ ચોરી સામે તંત્રની કડક કાર્યવાહી બાદ વાગડમાં પણ તપાસની માંગ

લખપત-અબડાસામાં સરપ્રાઈઝ ચેકિંગની કામગીરીની ચર્ચા વચ્ચે રાપર-વાગડના વિસ્તારોમાં પણ ગેરકાયદે ખનન અંગે તપાસ કરવા લોકમાંગ

કચ્છ જિલ્લામાં કુદરતી ખનિજ સંપત્તિના સંરક્ષણ અને ગેરકાયદે ખનન સામે કાર્યવાહીનો મુદ્દો ફરી એકવાર ચર્ચામાં આવ્યો છે. નખત્રાણા પંથકમાં વહીવટી તંત્ર દ્વારા ખનિજના અનધિકૃત ખનન અને રોયલ્ટી વિના થતા વહન સામે તપાસ અને ચેકિંગ હાથ ધરવામાં આવી રહ્યું હોવાના અહેવાલો વચ્ચે હવે રાપર અને સમગ્ર વાગડ પંથકમાં પણ આવી જ પ્રકારની સઘન તપાસ હાથ ધરવાની માંગ ઉઠી છે.

નખત્રાણા પ્રાંત હેઠળના લખપત અને અબડાસા વિસ્તારમાં પ્રાંત અધિકારી શ્રી ઉત્કર્ષ ઉગવલના માર્ગદર્શન હેઠળ ચેકિંગ કામગીરી હાથ ધરાઈ રહી હોવાની માહિતી સામે આવી છે. ખાસ કરીને રાત્રિના સમયે સરપ્રાઈઝ ચેકિંગ કરવામાં આવતું હોવાના કારણે ખનિજ વહન કરતા વાહનો અને ખનન સ્થળો ઉપર વહીવટી તંત્રની નજર વધી હોવાનું જોવા મળી રહ્યું છે.

ખનિજ સંપત્તિનું નિયમ વિરુદ્ધ ખનન કે રોયલ્ટી વિના તેનું પરિવહન કરવામાં આવે તો તેનાથી એક તરફ કુદરતી સંપત્તિને નુકસાન થઈ શકે છે, જ્યારે બીજી તરફ સરકારને મળવાપાત્ર રોયલ્ટી અને અન્ય મહેસૂલી આવકમાં પણ ઘટાડો થવાની શક્યતા રહે છે. આ કારણોસર ખનિજ ચોરી અટકાવવા માટે નિયમિત પેટ્રોલિંગ અને અસરકારક ચેકિંગને મહત્વ આપવામાં આવે છે.

નખત્રાણાની કામગીરીથી વાગડમાં પણ ચર્ચા

નખત્રાણા વિસ્તારમાં તંત્ર દ્વારા કરવામાં આવી રહેલી તપાસ બાદ હવે વાગડ પંથકમાં પણ ખનિજ સંબંધિત પ્રવૃત્તિઓ ઉપર નજર રાખવાની માંગ ઉઠી છે. રાપર તાલુકાના ગાગોદર, કાનમેર તથા આસપાસના વિસ્તારો ઉપરાંત બેલા, ફતેહગઢ, મૌવાણા અને જાટાવાડા સહિતના ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં ગેરકાયદે ખનન થતું હોવાના આક્ષેપો સ્થાનિક સ્તરે કરવામાં આવી રહ્યા છે.

આ પ્રકારના આક્ષેપોની સત્તાવાર પુષ્ટિ હજુ થઈ નથી. તેમ છતાં સ્થાનિક નાગરિકોનું કહેવું છે કે જો ફરિયાદો મળી રહી હોય તો સંબંધિત તંત્ર દ્વારા સ્થળ તપાસ કરવામાં આવે અને ખનન માટે જરૂરી પરવાનગીઓ તથા રોયલ્ટી સંબંધિત દસ્તાવેજોની ચકાસણી કરવામાં આવે.

લોકોની માંગ છે કે ખનિજ ચોરીની શક્યતા ધરાવતા વિસ્તારોમાં માત્ર કાગળ ઉપરની કાર્યવાહી પૂરતી ન રાખી વાસ્તવિક સ્થળ પર તપાસ કરવામાં આવે. ખનન સ્થળોની માપણી, પરવાનગીની ચકાસણી, ખનિજના જથ્થાની તપાસ તથા ખનિજ ભરેલા વાહનોના દસ્તાવેજોની ચકાસણી કરવામાં આવે તો સમગ્ર સ્થિતિ વધુ સ્પષ્ટ બની શકે છે.

રાત્રિના સમયે ચેકિંગની પણ માંગ

વાગડ વિસ્તારમાં સ્થાનિક લોકો દ્વારા રાત્રિના સમયે પણ સરપ્રાઈઝ ચેકિંગ હાથ ધરવાની માંગ કરવામાં આવી રહી છે. તેમનું માનવું છે કે જો ગેરકાયદે ખનન અથવા રોયલ્ટી વિના ખનિજનું વહન થતું હોય તો દિવસ ઉપરાંત રાત્રિના સમયે પણ વાહનોની અવરજવર અને ખનન સ્થળોની તપાસ જરૂરી બને છે.

આ માટે મહેસૂલ વિભાગ, ખનિજ વિભાગ અને પોલીસ તંત્ર વચ્ચે સંકલન કરીને સંયુક્ત ટીમો દ્વારા ચેકિંગ હાથ ધરવામાં આવે તેવી માંગ પણ કરવામાં આવી રહી છે. નિયમોનો ભંગ જણાય તો લાગુ કાયદા મુજબ કાર્યવાહી કરવામાં આવે તેવી પણ લોકોની અપેક્ષા છે.

સરકારી આવક અને કુદરતી સંપત્તિનું રક્ષણ મહત્વનું

કુદરતી ખનિજ સંપત્તિ રાજ્યની મહત્વપૂર્ણ સંપત્તિ છે. તેના ખનન અને પરિવહન માટે સરકાર દ્વારા વિવિધ નિયમો અને મંજૂરીની પ્રક્રિયા નક્કી કરવામાં આવી છે. મંજૂરી વિના ખનન અથવા જરૂરી રોયલ્ટી ચૂકવ્યા વગર ખનિજનું પરિવહન થતું હોય તો તે બાબતની તપાસ કરવી વહીવટી તંત્રની જવાબદારી બને છે.

સ્થાનિક લોકોનું કહેવું છે કે નિયમિત અને પારદર્શક ચેકિંગથી કાયદેસર ખનન કરનારા લોકો અને ગેરકાયદે પ્રવૃત્તિ વચ્ચેનો ભેદ પણ સ્પષ્ટ થઈ શકે છે. સાથે સાથે સરકારી આવકને થતું સંભવિત નુકસાન અટકાવી શકાય અને પર્યાવરણ તથા જમીન સંસાધનોનું પણ રક્ષણ થઈ શકે.

ભચાઉના નવા અધિકારી તરફ વાગડની નજર

ભચાઉના વહીવટી તંત્રમાં આઈએએસ અધિકારી શ્રી અભિષેક તાલેની નિમણૂક બાદ હવે વાગડ વિસ્તારના લોકો તેમની કામગીરી તરફ આશાભરી નજરે જોઈ રહ્યા છે. સ્થાનિક જાગૃત નાગરિકોની માંગ છે કે રાપર તાલુકાના જે વિસ્તારોમાંથી ખનિજ ચોરી અંગે ફરિયાદો અથવા માહિતી મળી રહી છે ત્યાં વિશેષ તપાસ હાથ ધરવામાં આવે.

લોકો ઈચ્છે છે કે નખત્રાણા પંથકમાં કરવામાં આવી રહેલા સરપ્રાઈઝ ચેકિંગની જેમ રાપર-વાગડ વિસ્તારમાં પણ નિયમિત પેટ્રોલિંગ અને અચાનક તપાસ કરવામાં આવે. જો તપાસ દરમિયાન કોઈ ગેરરીતિ સામે આવે તો જવાબદાર વ્યક્તિઓ, વાહનચાલકો અથવા સંબંધિત પક્ષો સામે કાયદાકીય જોગવાઈ મુજબ કાર્યવાહી કરવામાં આવે.

ફરિયાદોની સત્તાવાર તપાસથી હકીકત બહાર આવશે

રાપર-વાગડ પંથકમાં ખનિજ ચોરી અંગે થઈ રહેલા આક્ષેપો વચ્ચે હવે સૌથી મહત્વની બાબત સત્તાવાર તપાસ બની છે. સ્થાનિક સ્તરે થતી ચર્ચાઓ અને ફરિયાદોના આધારે કોઈ વ્યક્તિ કે સંસ્થા સામે સીધો નિષ્કર્ષ કાઢવાને બદલે તંત્ર દ્વારા સ્થળ તપાસ અને દસ્તાવેજોની ચકાસણી કરવામાં આવે તે જરૂરી છે.

જો તપાસ દરમિયાન અનધિકૃત ખનન, રોયલ્ટી વગરનું પરિવહન અથવા અન્ય કોઈ નિયમભંગ સામે આવે તો કાયદા મુજબ કાર્યવાહી થઈ શકે છે. બીજી તરફ જો કોઈ ફરિયાદમાં તથ્ય ન હોય તો સત્તાવાર તપાસથી તે બાબત પણ સ્પષ્ટ થઈ શકે છે.

હાલમાં નખત્રાણા વિસ્તારમાં ચાલી રહેલી ખનિજ ચેકિંગ કામગીરી બાદ વાગડ પંથકમાં પણ વહીવટી તંત્ર દ્વારા ક્યારે અને કેવી રીતે તપાસ હાથ ધરવામાં આવે છે તે અંગે સ્થાનિકોમાં ચર્ચા છે. રાપર તાલુકાના વિવિધ વિસ્તારોમાં ખનિજ સંબંધિત પ્રવૃત્તિઓની વાસ્તવિક સ્થિતિ જાણવા માટે હવે સત્તાવાર તપાસની રાહ જોવાઈ રહી છે.

સ્થાનિક લોકોની મુખ્ય માંગ એ છે કે કુદરતી સંપત્તિનું રક્ષણ થાય, સરકારી મહેસૂલી આવકને નુકસાન ન થાય અને જો ક્યાંય નિયમ વિરુદ્ધ ખનન થતું હોય તો તંત્ર દ્વારા કાયદેસરની અને પારદર્શક કાર્યવાહી કરવામાં આવે.

The Gujarat Live News ગોવાભાઈ આહીર પાટણ