જ્યારે તબીબી વિજ્ઞાન લાચાર બની જાય અને પરિસ્થિતિ આશા છોડાવી દે, ત્યારે માનવતા અને સેવાભાવ નવો ચમત્કાર સર્જે છે. દર વર્ષે ઉજવાતો ‘વિશ્વ હૃદય દિવસ’ માત્ર હૃદયની સંભાળ રાખવાનો સંદેશ નથી આપતો, પરંતુ હૃદયદાન દ્વારા કોઈના બુઝાતા દીપને નવજીવન આપવાની પ્રેરણા પણ પૂરી પાડે છે. સુરતના શાહ પરિવાર અને મુંબઈની આરાધ્યાની આ કહાની એ વાતની જીવંત સાક્ષી છે કે, શરીર ભલે પંચમહાભૂતમાં વિલીન થઈ જાય, પણ જો હૃદય દાન કરવામાં આવે તો વ્યક્તિ બીજાના શ્વાસમાં સદાય માટે અમર થઈ જાય છે. પુત્ર બ્રેઈનડેડ થયો અને પરિવારે લીધો કઠિન નિર્ણય
વાત સપ્ટેમ્બર 2017ની છે, જ્યારે સુરતની નવી સિવિલ હોસ્પિટલમાં માત્ર 14 મહિનાના સોમનાથ શાહને ડોક્ટરે બ્રેઈનડેડ જાહેર કર્યો. પરિવાર માટે આ આઘાત અસહ્ય હતો. 14 મહિનાના ફૂલ જેવા બાળકની છાતી ચાલતી દેખાતી હતી, જેથી પિતા સુનીલભાઈ અને માતા કિરણબેન માટે એ વાત સ્વીકારવી લગભગ અશક્ય હતી કે તેમનો વ્હાલસોયો હવે આ દુનિયામાં નથી રહ્યો. હોસ્પિટલ દ્વારા જાણ કરાતાં ‘ડોનેટ લાઈફ’ સંસ્થાના સ્થાપક અને પદ્મશ્રી નિલેશ માંડલેવાલા તેમજ તેમની ટીમ 3 સપ્ટેમ્બર, 2017ના રોજ હોસ્પિટલ પહોંચી. પરિવારને સમજાવવામાં આવ્યું કે, વેન્ટિલેટરના કારણે શ્વાસ અને દવાઓના સહારે હૃદય ચાલુ દેખાય છે, પણ બાળકના મગજે કામ કરવાનું બંધ કરી દીધું છે. એ સમયે અત્યંત ભાવુક બનેલી માતા કિરણબેને આંસુ ભરી આંખે પૂછ્યું હતું કે, “જો મગજ મરી ગયું છે તો મગજ બદલી નાખો, જેથી મારો દીકરો જીવી શકે.” ગણેશ વિસર્જનના દિવસે જ એક નવી જિંદગીનું સર્જન
પરંતુ જ્યારે તેમને સમજાવવામાં આવ્યું કે, પાર્થિવ દેહ તો રાખ થઈ જશે, પણ જો અંગોનું દાન થશે તો સોમનાથ અન્ય બાળકોના શરીરમાં હસતો-રમતો રહેશે. ભારે હૈયે અને પથ્થર જેવી છાતી રાખીને માતા-પિતાએ અંગદાનની સંમતિ આપી. 5 સપ્ટેમ્બર, 2017ના રોજ ગણેશ વિસર્જનના પવિત્ર દિવસે દેશના સૌથી નાની વયના હૃદયદાતા સોમનાથનું હૃદય અને લિવર દાનમાં મળ્યા. મુંબઈની આરાધ્યા માટે ‘સેવ આરાધ્યા’ અભિયાન અને નવું જીવન
તે સમયે ગુજરાતમાં આટલા નાના બાળકના હૃદય માટે કોઈ દર્દી ન હોવાથી નેશનલ ઓર્ગન એન્ડ ટિશ્યુ ટ્રાન્સપ્લાન્ટ ઓર્ગેનાઈઝેશન (NOTTO)નો સંપર્ક કરાયો. મુંબઈની ફોર્ટિસ હોસ્પિટલમાં એપ્રિલ, 2016થી એક યોગ્ય હૃદયની રાહ જોઈ રહેલી 4 વર્ષની બાળકી આરાધ્યા માટે આ હૃદય ફાળવવામાં આવ્યું. ‘સેવ આરાધ્યા’ અભિયાન અંતર્ગત ગ્રીન કોરિડોર બનાવીને સુરતથી મુંબઈ પહોંચાડાયેલું 14 મહિનાના સોમનાથનું હાર્ટ સફળતાપૂર્વક આરાધ્યામાં ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કરવામાં આવ્યું. આ ટ્રાન્સપ્લાન્ટને આજે સફળતાપૂર્વક 9 વર્ષ પૂર્ણ થયાં છે અને તે દેશમાં સફળ પેડિયાટ્રિક હાર્ટ ટ્રાન્સપ્લાન્ટનું ઐતિહાસિક ઉદાહરણ બન્યું છે. હાલ 13 વર્ષની થયેલી આરાધ્યાની પહેલા અને પછીની લાઇફ અંગે ચાલો જાણીએ તેના જ પિતાના મુખે… પરિવારમાં કોણ-કોણ છે?
જવાબઃ અમારો નાનો પરિવાર છે. મારી પત્ની, મારી માતા અને આરાધ્યા. આરાધ્યા સ્વાભાવિક રીતે અમારી પ્રિય છે અને અમે બધા તેની સફર દરમિયાન એકબીજા માટે રહ્યા છીએ. આરાધ્યા હવે કેવી છે?
જવાબઃ આરાધ્યા હવે સારી છે. તે 13 વર્ષની છે અને 8મા ધોરણમાં અભ્યાસ કરે છે. તેનું નિયમિત ફોલો-અપ થાય છે અને દવાઓ માટે તેનું નિરીક્ષણ કરવાની જરૂર છે. પરંતુ, અમે ખાતરી કરવાનો પ્રયાસ કરીએ છીએ કે તેનું જીવન શક્ય તેટલું સામાન્ય રહે. તે શાળાએ જાય છે, અભ્યાસ કરે છે અને મિત્રો સાથે તેનો સમય માણે છે. શું તેને આ સમય દરમિયાન કોઈ સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ થઈ છે?
જવાબઃ સ્વાભાવિક રીતે, ટ્રાન્સપ્લાન્ટ પછી, તમારે હંમેશા કેટલીક બાબતોનું ધ્યાન રાખવું પડશે. નિયમિત તપાસ, દવાઓ, અને જો તમને તમારા સ્વાસ્થ્યમાં સહેજ પણ ફેરફાર દેખાય, તો તમે તેને અવગણશો નહીં. વર્ષોથી આપણે ઘણું શીખ્યા છીએ. પહેલાં, અમે દરેક નાની-નાની વાતમાં ખૂબ ડરતા હતા. હવે અમે સતર્ક રહીએ છીએ, પરંતુ અમે બિનજરૂરી રીતે ગભરાતા નથી. શું દાતા અને પરિવારો હજુ પણ સંપર્કમાં છે? તેમના સંબંધો કેવા છે?
જવાબઃ ના, અમારો દાતાના પરિવાર સાથે કોઈ સંપર્ક નથી. અમે તેમને ક્યારેય મળ્યા નથી અને પ્રામાણિકપણે તેમના વિશે વધુ જાણતા નથી. પરંતુ અમને હંમેશા તેમના માટે આદર અને કૃતજ્ઞતા રહેશે. કારણ કે જે દિવસે અમને નવી આશા મળી, તે દિવસ તે પરિવાર માટે ખૂબ જ મુશ્કેલ સમય રહ્યો હશે. તેમણે તે સમયે અંગોનું દાન કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો અને તેના કારણે અમારી પુત્રી આજે અમારી સાથે છે. અમે તેમનો વ્યક્તિગત રીતે આભાર માની શકતા નથી, પરંતુ અમે હંમેશા અમારા હૃદયના ઊંડાણથી તેમના આભારી રહીશું. કૌટુંબિક સ્થિતિ શું છે?
જવાબઃ અમે એક સામાન્ય મધ્યમ વર્ગીય પરિવાર છીએ. હું, મારી પત્ની, મારી માતા અને આરાધ્યા. અન્ય પરિવારોની જેમ, અમારું જીવન પણ સામાન્ય રીતે ચાલી રહ્યું હતું. પરંતુ જ્યારે આરાધ્યાની સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ શરૂ થઈ, ત્યારે અમારું આખું જીવન ધીમે-ધીમે તેની સારવારની આસપાસ ફરવા લાગ્યું. હોસ્પિટલની મુલાકાતો, પ્રવેશ, ડોકટરો, રિપોર્ટ્સ- આ બધું અમારા જીવનનો એક ભાગ બની ગયું. તેનો અભ્યાસ કેવો ચાલી રહ્યો છે?
જવાબઃ સાચું કહું તો આજે અમારા માટે સૌથી સારી વાત એ છે કે, અમે તેના હોસ્પિટલ કે સારવાર વિશે વાત કરવાને બદલે, તેની શાળા અને અભ્યાસ વિશે વાત કરી રહ્યા છીએ. હવે અમને અન્ય માતા-પિતાની જેમ જ ચિંતાઓ છે કે તેનો અભ્યાસ કેવો ચાલી રહ્યો છે, તેણે આગળ શું કરવું જોઈએ, તેને શું રસ છે. અમે ઇચ્છીએ છીએ કે તે તેનું જીવન સામાન્ય રીતે જીવે અને ભવિષ્યમાં તે જે કરવા માગે છે તે કરે. હૃદય ટ્રાન્સપ્લાન્ટ પહેલાં શું થઈ રહ્યું હતું?
જવાબઃ અમારા માટે તે તબક્કો ખૂબ જ મુશ્કેલ હતો. આરાધ્યા ખૂબ જ નાની હતી અને તેને વારંવાર હોસ્પિટલમાં દાખલ થવું પડતું હતું. વારંવાર હોસ્પિટલમાં જવું અને તેમની નાની પુત્રીને તે સ્થિતિમાં જોવી એ માતાપિતા માટે ખૂબ જ મુશ્કેલ છે. પછી જ્યારે અમને ખબર પડી કે હૃદય પ્રત્યારોપણની જરૂર છે, ત્યારે પરિસ્થિતિ વધુ ગંભીર બની ગઈ. તે સમયે, અમારા મનમાં એકમાત્ર વસ્તુ એ હતી કે સમયસર યોગ્ય હૃદય શોધવું અને અમારી પુત્રીની સ્વસ્થતા સુનિશ્ચિત કરવી. પછી, 5 સપ્ટેમ્બર, 2017ના રોજ, જ્યારે આરાધ્યા માત્ર 4 વર્ષની હતી, ત્યારે તેનું હૃદય પ્રત્યારોપણ થયું. તે દિવસ ક્યારેય ભૂલીશું નહીં. શું તેને ટ્રાન્સપ્લાન્ટના સમયની વસ્તુઓ યાદ છે?
જવાબઃ બહુ નહીં. તે સમયે તે ફક્ત 4 વર્ષની હતી. તેણીને કેટલીક નાની વસ્તુઓ યાદ છે, પરંતુ તે ઉંમરે આખી પરિસ્થિતિની ગંભીરતા કદાચ તેની સમજની બહાર હતી. હવે તે 13 વર્ષની થઈ ગઈ છે અને તે ધીમે ધીમે સમજી રહી છે કે, તેની સાથે શું થયું અને તેની સફર કેટલી અલગ રહી છે. અમે પણ તેને કહીએ છીએ, પણ ભારે હાથે નહીં. છેવટે તે એક બાળકી છે અને અમે ઇચ્છીએ છીએ કે તે તેના જીવનનો આનંદ માણે. તેણીના વિશે કોઈ ભાવનાત્મક વાતો?
જવાબઃ ઘણી બધી છે. આજે પણ, જ્યારે પણ હું તેને શાળાએ જતી અથવા ઘરે હસતી અને મસ્તી કરતી જોઉં છું, ત્યારે મને 2017નો તે સમય યાદ આવે છે. એક સમય હતો, જ્યારે અમે હોસ્પિટલમાં બેઠા હતા અને ફક્ત અમારી દીકરીના સ્વસ્થ થવા વિશે જ વિચારતા હતા. તે સમયે, અમે ભવિષ્ય વિશે વિચારતા નહોતા. અને આજે તે જ છોકરી 13 વર્ષની છે અને અમારી સામે હસતી, લડતી અને પોતાનો રસ્તો અપનાવતી… તેથી આ નાની, સામાન્ય બાબતો પણ અમારા માટે ખૂબ મોટી છે. અને ક્યાંક, હું દાતા પરિવાર વિશે વિચારું છું. અમે તેમને ઓળખતા નથી, પરંતુ તેમના કારણે અમને અમારી દીકરીને મોટી થતી જોવાની તક મળી. તેણી તેના નવા જીવન વિશે શું કહે છે?
જવાબઃ અમે તેના પર એવી લાગણી લાદતા નથી કે તેને હંમેશા તેના ટ્રાન્સપ્લાન્ટ વિશે વિચારવું પડે. હા, તે જાણે છે કે તેને એક નવું જીવન મળ્યું છે અને તે આજે એક દાતાના કારણે આપણી સાથે છે. અમે ઇચ્છીએ છીએ કે તે તેના માટે આભારી રહે, પણ સંપૂર્ણપણે સામાન્ય જીવન પણ જીવે. તેના માટે શ્રેષ્ઠ આદર કદાચ તેનું જીવન સારી રીતે જીવે, ખુશ રહે અને તેના સપના પૂરા કરે. હૃદય મળ્યા પછી માતા તેની પુત્રીની કેવી રીતે સંભાળ રાખે છે?
જવાબઃ માતાની ભૂમિકા ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. દવા ક્યારે આપવી, ફોલો-અપ ક્યારે છે, રિપોર્ટ્સ શું છે, ખાવા-પીવા વિશે શું ધ્યાનમાં રાખવું, મારી પત્ની આ બધી બાબતો પર ખૂબ ધ્યાન આપે છે. ક્યારેક આપણને કોઈ ફેરફાર પણ દેખાતા નથી, પરંતુ મમ્મી વહેલા નોંધે છે કે આરાધ્યા આજે થોડી અલગ દેખાય છે. પરંતુ હવે આપણે તેને વધુ પડતું રક્ષણ આપવા માંગતા નથી. સંભાળ મહત્વપૂર્ણ છે, પરંતુ તેનું બાળપણ પણ સામાન્ય હોવું જોઈએ. પહેલા તેની માતા સંભાળ કેવી રીતે રાખતી હતી અને હવે શું બદલાયું?
જવાબઃ પહેલા, સંભાળ સાથે ઘણો ડર હતો. કારણ કે આરાધ્યા વારંવાર હોસ્પિટલમાં દાખલ થતી હતી, અમે હંમેશા ચિંતા કરતા હતા કે કંઈક ફરી થશે. તેની નાની બીમારીઓ પણ અમને ખૂબ તકલીફ આપશે. ટ્રાન્સપ્લાન્ટ પછી સંભાળ ઓછી થઈ નહીં. હકીકતમાં, દવાઓ, ફોલો-અપ્સ અને અન્ય જવાબદારીઓ વધી ગઈ. સૌથી મોટો તફાવત એ છે કે પહેલાં અમે દરરોજ તેની બીમારી વિશે ચિંતા કરતા હત અને હવે અમે તેના ભવિષ્ય વિશે વિચારીએ છીએ. આજે, જો મારી પત્ની તેને તેના અભ્યાસ વિશે ઠપકો આપી રહી હોય અથવા હું તેને શાળા વિશે પૂછી રહ્યો હોઉં, તો તે પણ આશીર્વાદ છે. કારણ કે એક સમયે અમારી એકમાત્ર ઇચ્છા હતી કે અમારી પુત્રી અમારી સાથે રહે. આજે તે અમારી સાથે છે. અમારા માટે તેનાથી વધુ મહત્વનું કંઈ નથી. અંગદાન એ મૃત્યુ પછી પણ જીવંત રહેવાનો પવિત્ર માર્ગ
જવાબઃ સોમનાથના ગયા પછી એપ્રિલ, 2018માં સુનીલભાઈ અને કિરણબેનના ઘરે ફરી પુત્રરત્નનો જન્મ થયો, જેનું નામ ‘દેવ’ રાખવામાં આવ્યું. આ પરિવાર આજે પણ પ્રેરણારૂપ બનીને સમાજને નવી રાહ ચીંધી રહ્યો છે. વિશ્વ હૃદય દિવસે આ સત્યઘટના આપણને શીખવે છે કે અંગદાન માત્ર મેડિકલ પ્રક્રિયા નથી, પણ માનવતાનો સર્વોચ્ચ સેવાયજ્ઞ છે. લોકો મૃત્યુ પછી અમર થવાની વાતો કરે છે, પરંતુ સુરતનો 14 મહિનાનો સોમનાથ આજે પણ મુંબઈની આરાધ્યાના શરીરમાં ધબકીને ખરા અર્થમાં અમર બની ગયો છે.
વાત સપ્ટેમ્બર 2017ની છે, જ્યારે સુરતની નવી સિવિલ હોસ્પિટલમાં માત્ર 14 મહિનાના સોમનાથ શાહને ડોક્ટરે બ્રેઈનડેડ જાહેર કર્યો. પરિવાર માટે આ આઘાત અસહ્ય હતો. 14 મહિનાના ફૂલ જેવા બાળકની છાતી ચાલતી દેખાતી હતી, જેથી પિતા સુનીલભાઈ અને માતા કિરણબેન માટે એ વાત સ્વીકારવી લગભગ અશક્ય હતી કે તેમનો વ્હાલસોયો હવે આ દુનિયામાં નથી રહ્યો. હોસ્પિટલ દ્વારા જાણ કરાતાં ‘ડોનેટ લાઈફ’ સંસ્થાના સ્થાપક અને પદ્મશ્રી નિલેશ માંડલેવાલા તેમજ તેમની ટીમ 3 સપ્ટેમ્બર, 2017ના રોજ હોસ્પિટલ પહોંચી. પરિવારને સમજાવવામાં આવ્યું કે, વેન્ટિલેટરના કારણે શ્વાસ અને દવાઓના સહારે હૃદય ચાલુ દેખાય છે, પણ બાળકના મગજે કામ કરવાનું બંધ કરી દીધું છે. એ સમયે અત્યંત ભાવુક બનેલી માતા કિરણબેને આંસુ ભરી આંખે પૂછ્યું હતું કે, “જો મગજ મરી ગયું છે તો મગજ બદલી નાખો, જેથી મારો દીકરો જીવી શકે.” ગણેશ વિસર્જનના દિવસે જ એક નવી જિંદગીનું સર્જન
પરંતુ જ્યારે તેમને સમજાવવામાં આવ્યું કે, પાર્થિવ દેહ તો રાખ થઈ જશે, પણ જો અંગોનું દાન થશે તો સોમનાથ અન્ય બાળકોના શરીરમાં હસતો-રમતો રહેશે. ભારે હૈયે અને પથ્થર જેવી છાતી રાખીને માતા-પિતાએ અંગદાનની સંમતિ આપી. 5 સપ્ટેમ્બર, 2017ના રોજ ગણેશ વિસર્જનના પવિત્ર દિવસે દેશના સૌથી નાની વયના હૃદયદાતા સોમનાથનું હૃદય અને લિવર દાનમાં મળ્યા. મુંબઈની આરાધ્યા માટે ‘સેવ આરાધ્યા’ અભિયાન અને નવું જીવન
તે સમયે ગુજરાતમાં આટલા નાના બાળકના હૃદય માટે કોઈ દર્દી ન હોવાથી નેશનલ ઓર્ગન એન્ડ ટિશ્યુ ટ્રાન્સપ્લાન્ટ ઓર્ગેનાઈઝેશન (NOTTO)નો સંપર્ક કરાયો. મુંબઈની ફોર્ટિસ હોસ્પિટલમાં એપ્રિલ, 2016થી એક યોગ્ય હૃદયની રાહ જોઈ રહેલી 4 વર્ષની બાળકી આરાધ્યા માટે આ હૃદય ફાળવવામાં આવ્યું. ‘સેવ આરાધ્યા’ અભિયાન અંતર્ગત ગ્રીન કોરિડોર બનાવીને સુરતથી મુંબઈ પહોંચાડાયેલું 14 મહિનાના સોમનાથનું હાર્ટ સફળતાપૂર્વક આરાધ્યામાં ટ્રાન્સપ્લાન્ટ કરવામાં આવ્યું. આ ટ્રાન્સપ્લાન્ટને આજે સફળતાપૂર્વક 9 વર્ષ પૂર્ણ થયાં છે અને તે દેશમાં સફળ પેડિયાટ્રિક હાર્ટ ટ્રાન્સપ્લાન્ટનું ઐતિહાસિક ઉદાહરણ બન્યું છે. હાલ 13 વર્ષની થયેલી આરાધ્યાની પહેલા અને પછીની લાઇફ અંગે ચાલો જાણીએ તેના જ પિતાના મુખે… પરિવારમાં કોણ-કોણ છે?
જવાબઃ અમારો નાનો પરિવાર છે. મારી પત્ની, મારી માતા અને આરાધ્યા. આરાધ્યા સ્વાભાવિક રીતે અમારી પ્રિય છે અને અમે બધા તેની સફર દરમિયાન એકબીજા માટે રહ્યા છીએ. આરાધ્યા હવે કેવી છે?
જવાબઃ આરાધ્યા હવે સારી છે. તે 13 વર્ષની છે અને 8મા ધોરણમાં અભ્યાસ કરે છે. તેનું નિયમિત ફોલો-અપ થાય છે અને દવાઓ માટે તેનું નિરીક્ષણ કરવાની જરૂર છે. પરંતુ, અમે ખાતરી કરવાનો પ્રયાસ કરીએ છીએ કે તેનું જીવન શક્ય તેટલું સામાન્ય રહે. તે શાળાએ જાય છે, અભ્યાસ કરે છે અને મિત્રો સાથે તેનો સમય માણે છે. શું તેને આ સમય દરમિયાન કોઈ સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ થઈ છે?
જવાબઃ સ્વાભાવિક રીતે, ટ્રાન્સપ્લાન્ટ પછી, તમારે હંમેશા કેટલીક બાબતોનું ધ્યાન રાખવું પડશે. નિયમિત તપાસ, દવાઓ, અને જો તમને તમારા સ્વાસ્થ્યમાં સહેજ પણ ફેરફાર દેખાય, તો તમે તેને અવગણશો નહીં. વર્ષોથી આપણે ઘણું શીખ્યા છીએ. પહેલાં, અમે દરેક નાની-નાની વાતમાં ખૂબ ડરતા હતા. હવે અમે સતર્ક રહીએ છીએ, પરંતુ અમે બિનજરૂરી રીતે ગભરાતા નથી. શું દાતા અને પરિવારો હજુ પણ સંપર્કમાં છે? તેમના સંબંધો કેવા છે?
જવાબઃ ના, અમારો દાતાના પરિવાર સાથે કોઈ સંપર્ક નથી. અમે તેમને ક્યારેય મળ્યા નથી અને પ્રામાણિકપણે તેમના વિશે વધુ જાણતા નથી. પરંતુ અમને હંમેશા તેમના માટે આદર અને કૃતજ્ઞતા રહેશે. કારણ કે જે દિવસે અમને નવી આશા મળી, તે દિવસ તે પરિવાર માટે ખૂબ જ મુશ્કેલ સમય રહ્યો હશે. તેમણે તે સમયે અંગોનું દાન કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો અને તેના કારણે અમારી પુત્રી આજે અમારી સાથે છે. અમે તેમનો વ્યક્તિગત રીતે આભાર માની શકતા નથી, પરંતુ અમે હંમેશા અમારા હૃદયના ઊંડાણથી તેમના આભારી રહીશું. કૌટુંબિક સ્થિતિ શું છે?
જવાબઃ અમે એક સામાન્ય મધ્યમ વર્ગીય પરિવાર છીએ. હું, મારી પત્ની, મારી માતા અને આરાધ્યા. અન્ય પરિવારોની જેમ, અમારું જીવન પણ સામાન્ય રીતે ચાલી રહ્યું હતું. પરંતુ જ્યારે આરાધ્યાની સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ શરૂ થઈ, ત્યારે અમારું આખું જીવન ધીમે-ધીમે તેની સારવારની આસપાસ ફરવા લાગ્યું. હોસ્પિટલની મુલાકાતો, પ્રવેશ, ડોકટરો, રિપોર્ટ્સ- આ બધું અમારા જીવનનો એક ભાગ બની ગયું. તેનો અભ્યાસ કેવો ચાલી રહ્યો છે?
જવાબઃ સાચું કહું તો આજે અમારા માટે સૌથી સારી વાત એ છે કે, અમે તેના હોસ્પિટલ કે સારવાર વિશે વાત કરવાને બદલે, તેની શાળા અને અભ્યાસ વિશે વાત કરી રહ્યા છીએ. હવે અમને અન્ય માતા-પિતાની જેમ જ ચિંતાઓ છે કે તેનો અભ્યાસ કેવો ચાલી રહ્યો છે, તેણે આગળ શું કરવું જોઈએ, તેને શું રસ છે. અમે ઇચ્છીએ છીએ કે તે તેનું જીવન સામાન્ય રીતે જીવે અને ભવિષ્યમાં તે જે કરવા માગે છે તે કરે. હૃદય ટ્રાન્સપ્લાન્ટ પહેલાં શું થઈ રહ્યું હતું?
જવાબઃ અમારા માટે તે તબક્કો ખૂબ જ મુશ્કેલ હતો. આરાધ્યા ખૂબ જ નાની હતી અને તેને વારંવાર હોસ્પિટલમાં દાખલ થવું પડતું હતું. વારંવાર હોસ્પિટલમાં જવું અને તેમની નાની પુત્રીને તે સ્થિતિમાં જોવી એ માતાપિતા માટે ખૂબ જ મુશ્કેલ છે. પછી જ્યારે અમને ખબર પડી કે હૃદય પ્રત્યારોપણની જરૂર છે, ત્યારે પરિસ્થિતિ વધુ ગંભીર બની ગઈ. તે સમયે, અમારા મનમાં એકમાત્ર વસ્તુ એ હતી કે સમયસર યોગ્ય હૃદય શોધવું અને અમારી પુત્રીની સ્વસ્થતા સુનિશ્ચિત કરવી. પછી, 5 સપ્ટેમ્બર, 2017ના રોજ, જ્યારે આરાધ્યા માત્ર 4 વર્ષની હતી, ત્યારે તેનું હૃદય પ્રત્યારોપણ થયું. તે દિવસ ક્યારેય ભૂલીશું નહીં. શું તેને ટ્રાન્સપ્લાન્ટના સમયની વસ્તુઓ યાદ છે?
જવાબઃ બહુ નહીં. તે સમયે તે ફક્ત 4 વર્ષની હતી. તેણીને કેટલીક નાની વસ્તુઓ યાદ છે, પરંતુ તે ઉંમરે આખી પરિસ્થિતિની ગંભીરતા કદાચ તેની સમજની બહાર હતી. હવે તે 13 વર્ષની થઈ ગઈ છે અને તે ધીમે ધીમે સમજી રહી છે કે, તેની સાથે શું થયું અને તેની સફર કેટલી અલગ રહી છે. અમે પણ તેને કહીએ છીએ, પણ ભારે હાથે નહીં. છેવટે તે એક બાળકી છે અને અમે ઇચ્છીએ છીએ કે તે તેના જીવનનો આનંદ માણે. તેણીના વિશે કોઈ ભાવનાત્મક વાતો?
જવાબઃ ઘણી બધી છે. આજે પણ, જ્યારે પણ હું તેને શાળાએ જતી અથવા ઘરે હસતી અને મસ્તી કરતી જોઉં છું, ત્યારે મને 2017નો તે સમય યાદ આવે છે. એક સમય હતો, જ્યારે અમે હોસ્પિટલમાં બેઠા હતા અને ફક્ત અમારી દીકરીના સ્વસ્થ થવા વિશે જ વિચારતા હતા. તે સમયે, અમે ભવિષ્ય વિશે વિચારતા નહોતા. અને આજે તે જ છોકરી 13 વર્ષની છે અને અમારી સામે હસતી, લડતી અને પોતાનો રસ્તો અપનાવતી… તેથી આ નાની, સામાન્ય બાબતો પણ અમારા માટે ખૂબ મોટી છે. અને ક્યાંક, હું દાતા પરિવાર વિશે વિચારું છું. અમે તેમને ઓળખતા નથી, પરંતુ તેમના કારણે અમને અમારી દીકરીને મોટી થતી જોવાની તક મળી. તેણી તેના નવા જીવન વિશે શું કહે છે?
જવાબઃ અમે તેના પર એવી લાગણી લાદતા નથી કે તેને હંમેશા તેના ટ્રાન્સપ્લાન્ટ વિશે વિચારવું પડે. હા, તે જાણે છે કે તેને એક નવું જીવન મળ્યું છે અને તે આજે એક દાતાના કારણે આપણી સાથે છે. અમે ઇચ્છીએ છીએ કે તે તેના માટે આભારી રહે, પણ સંપૂર્ણપણે સામાન્ય જીવન પણ જીવે. તેના માટે શ્રેષ્ઠ આદર કદાચ તેનું જીવન સારી રીતે જીવે, ખુશ રહે અને તેના સપના પૂરા કરે. હૃદય મળ્યા પછી માતા તેની પુત્રીની કેવી રીતે સંભાળ રાખે છે?
જવાબઃ માતાની ભૂમિકા ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. દવા ક્યારે આપવી, ફોલો-અપ ક્યારે છે, રિપોર્ટ્સ શું છે, ખાવા-પીવા વિશે શું ધ્યાનમાં રાખવું, મારી પત્ની આ બધી બાબતો પર ખૂબ ધ્યાન આપે છે. ક્યારેક આપણને કોઈ ફેરફાર પણ દેખાતા નથી, પરંતુ મમ્મી વહેલા નોંધે છે કે આરાધ્યા આજે થોડી અલગ દેખાય છે. પરંતુ હવે આપણે તેને વધુ પડતું રક્ષણ આપવા માંગતા નથી. સંભાળ મહત્વપૂર્ણ છે, પરંતુ તેનું બાળપણ પણ સામાન્ય હોવું જોઈએ. પહેલા તેની માતા સંભાળ કેવી રીતે રાખતી હતી અને હવે શું બદલાયું?
જવાબઃ પહેલા, સંભાળ સાથે ઘણો ડર હતો. કારણ કે આરાધ્યા વારંવાર હોસ્પિટલમાં દાખલ થતી હતી, અમે હંમેશા ચિંતા કરતા હતા કે કંઈક ફરી થશે. તેની નાની બીમારીઓ પણ અમને ખૂબ તકલીફ આપશે. ટ્રાન્સપ્લાન્ટ પછી સંભાળ ઓછી થઈ નહીં. હકીકતમાં, દવાઓ, ફોલો-અપ્સ અને અન્ય જવાબદારીઓ વધી ગઈ. સૌથી મોટો તફાવત એ છે કે પહેલાં અમે દરરોજ તેની બીમારી વિશે ચિંતા કરતા હત અને હવે અમે તેના ભવિષ્ય વિશે વિચારીએ છીએ. આજે, જો મારી પત્ની તેને તેના અભ્યાસ વિશે ઠપકો આપી રહી હોય અથવા હું તેને શાળા વિશે પૂછી રહ્યો હોઉં, તો તે પણ આશીર્વાદ છે. કારણ કે એક સમયે અમારી એકમાત્ર ઇચ્છા હતી કે અમારી પુત્રી અમારી સાથે રહે. આજે તે અમારી સાથે છે. અમારા માટે તેનાથી વધુ મહત્વનું કંઈ નથી. અંગદાન એ મૃત્યુ પછી પણ જીવંત રહેવાનો પવિત્ર માર્ગ
જવાબઃ સોમનાથના ગયા પછી એપ્રિલ, 2018માં સુનીલભાઈ અને કિરણબેનના ઘરે ફરી પુત્રરત્નનો જન્મ થયો, જેનું નામ ‘દેવ’ રાખવામાં આવ્યું. આ પરિવાર આજે પણ પ્રેરણારૂપ બનીને સમાજને નવી રાહ ચીંધી રહ્યો છે. વિશ્વ હૃદય દિવસે આ સત્યઘટના આપણને શીખવે છે કે અંગદાન માત્ર મેડિકલ પ્રક્રિયા નથી, પણ માનવતાનો સર્વોચ્ચ સેવાયજ્ઞ છે. લોકો મૃત્યુ પછી અમર થવાની વાતો કરે છે, પરંતુ સુરતનો 14 મહિનાનો સોમનાથ આજે પણ મુંબઈની આરાધ્યાના શરીરમાં ધબકીને ખરા અર્થમાં અમર બની ગયો છે.